İstanbul gibi yaklaşık 16 milyon nüfuslu, aktif fay hatlarına yakın bir metropolde afet hazırlığı; merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve vatandaşların birlikte hareket etmesini gerektirir. Özellikle büyük bir deprem senaryosunda en kritik ilk 72 saat olacaktır.
Genel olarak değerlendirildiğinde, son yıllarda önemli çalışmalar yapıldı ancak uzmanların büyük bölümü bunların yeterli olmadığını ve hazırlıkların hızlandırılması gerektiğini ifade ediyor.
Yapılan çalışmalar
Deprem risk haritaları ve planlama
- İstanbul’un ilçe bazında zemin yapısı büyük ölçüde haritalandırıldı.
- Toplanma alanları belirlendi.
- Afet müdahale planları oluşturuldu.
- Erken müdahale ve koordinasyon senaryoları hazırlandı.
Kentsel dönüşüm
- Riskli binaların yıkılıp yeniden yapılması için çalışmalar yürütülüyor.
- Özellikle Avcılar, Küçükçekmece, Esenler, Bağcılar, Kartal ve Pendik gibi birçok ilçede dönüşüm projeleri gerçekleştirildi.
- Ancak dönüşüm hızı, mevcut riskli yapı stokunun tamamını yenilemek için hâlâ yeterli görülmüyor.
Ulaşım altyapısı
- Köprü ve viyadüklerin önemli bir kısmı güçlendirildi.
- Metro sistemlerinde deprem sensörleri bulunuyor.
- Ana ulaşım arterleri için acil durum planları hazırlandı.
Sağlık altyapısı
- Çok sayıda şehir hastanesi sismik izolatörlerle inşa edildi.
- Yeni yapılan birçok hastane deprem sonrası hizmet verebilecek şekilde tasarlandı.
Erken uyarı sistemleri
- Deprem erken uyarı sistemleri geliştirildi.
- Doğalgaz ve bazı kritik tesislerde otomatik kesme sistemleri bulunuyor.
- Bazı metro hatlarında trenlerin otomatik durdurulmasını sağlayan sistemler mevcut.
Arama kurtarma kapasitesi
- AFAD
- İtfaiye ekipleri
- UMKE
- AKUT ve diğer gönüllü arama kurtarma ekiplerinin sayısı artırıldı.
- Mahalle bazlı gönüllü eğitimleri verilmeye başlandı.
Eksik görülen noktalar
Uzmanların sıkça dile getirdiği başlıca eksiklikler şunlardır.
Riskli bina sayısı
İstanbul’da hâlâ yüz binlerce binanın ağır veya orta risk taşıdığı değerlendirilmektedir.
Özellikle;
- 2000 yılı öncesi yapılan
- mühendislik hizmeti almamış
- kaçak katlı
- deniz dolgusu yakınındaki
binalar öncelikli risk grubundadır.
Toplanma alanları
Bazı bölgelerde;
- nüfusa göre yetersiz,
- ulaşımı zor,
- çevresi yüksek yapılarla çevrili
alanlar bulunuyor.
Trafik
En büyük sorunlardan biri.
Büyük bir depremde;
- TEM,
- D-100,
- bağlantı yolları
çok kısa sürede kilitlenebilir.
Bu nedenle vatandaşların araç yerine yürüyerek tahliye etmesi planlanıyor.
Haberleşme
Geçmiş depremlerde görüldüğü gibi;
- GSM şebekeleri yoğunluktan etkilenebiliyor.
- İnternet erişimi kesintiye uğrayabiliyor.
Alternatif haberleşme yöntemlerinin yaygınlaştırılması gerektiği belirtiliyor.
Lojistik
İlk 72 saatte;
- su,
- gıda,
- yakıt,
- ilaç
dağıtımının kesintisiz sürdürülebilmesi kritik önem taşıyor.
Vatandaş hazırlığı
En büyük eksikliklerden biri.
Pek çok kişi;
- afet çantası hazırlamıyor,
- aile afet planı oluşturmuyor,
- yaşadığı binanın deprem performansını bilmiyor,
- düzenli tatbikat yapmıyor.
Bundan sonra yapılması gerekenler
- Riskli binaların çok daha hızlı dönüştürülmesi.
- Hastane, okul ve kamu binalarının güçlendirilmesinin tamamlanması.
- Mahalle bazlı afet merkezlerinin yaygınlaştırılması.
- Su ve enerji altyapısının dayanıklılığının artırılması.
- Mobil baz istasyonları ve uydu haberleşme kapasitesinin geliştirilmesi.
- Gönüllü arama kurtarma ekiplerinin sayısının artırılması.
- Her mahallede düzenli deprem tatbikatları yapılması.
- Lojistik depoların ve acil yardım koridorlarının artırılması.
- Toplanma alanlarının korunması ve erişilebilirliğinin iyileştirilmesi.
- Vatandaşların afet eğitiminin ilkokuldan başlayarak sürekli hâle getirilmesi.
Bireysel olarak neler yapabilirsiniz?
- Yaşadığınız binanın deprem güvenliği hakkında bilgi edinin.
- En az 72 saat yetecek bir afet çantası hazırlayın (su, gıda, ilaç, el feneri, powerbank, düdük, ilk yardım malzemeleri vb.).
- Ailenizle bir buluşma noktası ve iletişim planı belirleyin.
- Evde ağır mobilyaları duvara sabitleyin.
- Gaz, su ve elektrik vanalarını nasıl kapatacağınızı öğrenin.
- Mahallenizdeki toplanma alanını ve en güvenli yaya güzergâhını önceden belirleyin.
- Mümkünse temel ilk yardım ve gönüllü arama-kurtarma eğitimleri alın.
Sonuç olarak, İstanbul’un afet hazırlığı son yıllarda geçmişe göre belirgin şekilde gelişmiş olsa da, yapı stokunun büyüklüğü, nüfus yoğunluğu ve altyapının karmaşıklığı nedeniyle yapılması gereken önemli çalışmalar devam etmektedir. Uzmanların ortak görüşü, en yüksek önceliğin riskli yapıların azaltılması, kritik altyapının dayanıklılığının artırılması ve toplumun afetlere hazırlık seviyesinin yükseltilmesi olduğudur. Bu üç alan birlikte güçlendirildiğinde, olası büyük bir afetin can kaybı ve ekonomik etkileri önemli ölçüde azaltılabilir.